Thứ Bảy tuần trước, tôi đem ghế nhựa sang nhà anh hàng xóm, ngồi bẹp dưới sàn bếp của họ đúng 45 phút liền. Gia đình họ tưởng tôi bị điên, còn tôi thì chăm chăm nhìn vào góc xoay của chiếc tủ bếp dưới chậu rửa – nơi tôi đã đề xuất với hơn 200 khách hàng trong suốt 12 năm hành nghề nhưng chưa bao giờ dám làm ở nhà mình. Tôi nhớ rõ cái cảm giác tay sờ lên bề mặt laminate sần sật, mắt dõi theo từng nhịp xoay của khay inox khi anh ấy kéo ra. Nó êm, nó dính, nó đúng chuẩn từng milimét. Tôi gật gù rồi lại cúi xuống, đưa điện thoại chụp lia lịa mấy chục tấm hình. Vợ anh ấy bưng ra cốc trà đá, hỏi tôi có cần uống thuốc gì không. Tôi cười trừ, nhưng trong đầu chỉ có một ý nghĩ duy nhất: mình đã thiết kế thiếu một chi tiết quan trọng đến vậy, mà đáng lẽ ra phải nhận ra từ lâu rồi. Tủ bếp nhà tôi không có cánh nào giống cánh nào
Ngồi lì dưới sàn bếp vì một góc tủ bình thường
Nói thẳng, tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ dành 45 phút để ngồi dưới sàn nhà người khác, trừ khi có việc gì đó thực sự đặc biệt. Nhưng lần này, chính cái góc xoay liên hoàn (tôi gọi nó là pivot corner trong giới chuyên môn) đã giữ chân tôi lại. Anh hàng xóm lắp hệ tủ bếp có cơ cấu xoay tròn, mỗi ngăn kéo mở ra theo trục thẳng đứng, để lộ toàn bộ khoang chứa bên trong mà không cần cúi người quá sâu. Với một người làm nghề như tôi, cái này chẳng có gì mới – tôi đã vẽ, đã đo, đã nghiệm thu hàng trăm bộ như vậy. Nhưng điều làm tôi sững sờ là cách nó được sử dụng hằng ngày. Chai nước rửa chén, miếng bọt biển, mấy cục xà phòng thơm – tất cả nằm gọn trong tầm tay, không phải lom khom nhặt từ dưới đáy tủ. Tôi nhớ có lần khách hàng của tôi phàn nàn về lưng đau mỏi vì phải cúi xuống mãi chỗ góc chết, tôi bảo họ cứ kê thêm ghế nhỏ, giờ nghĩ lại thấy mình ngu thật. Tôi ngồi đấy, nghe anh ấy kể chuyện mua hệ tủ này từ hồi xây nhà năm ngoái, giá cũng không quá đắt, chỉ hơn bộ tủ thường vài triệu. Đến lúc đứng dậy, đầu gối tôi kêu răng rắc, mà trong đầu thì câu hỏi cứ lặp đi lặp lại: sao tôi chưa bao giờ áp dụng cái này cho chính căn bếp của mình?
Cái mà tôi luôn vẽ trên bản vẽ nhưng không bao giờ dùng ở nhà mình
Tối hôm đó, tôi về nhà, mở tủ bếp cũ mua từ 15 năm trước, cánh tủ kêu cọt kẹt, bản lề sắp rớt ra đến nơi. Tôi đứng đó, tay vịn lên mặt cánh đã bong tróc lớp sơn, mà cười khẩy một mình. Điều buồn cười là tôi biết thừa mọi lỗi sai của cái tủ này, tôi đã chê nó trước mặt vợ không biết bao nhiêu lần, nhưng chưa bao giờ chịu bỏ tiền ra sửa. Tôi kể cho các bạn nghe ba cái lỗi kinh điển mà tôi, một kiến trúc sư nội thất, vẫn mắc phải trong chính căn bếp của mình. Thứ nhất, không có ngăn kéo dưới khu vực bếp nấu – nồi niêu xoong chảo phải để chồng chất trong góc chết, mỗi lần lấy cái nồi dưới đáy là phải bò ra bò vào. Thứ hai, mặt cánh gỗ ép thường, không chống ẩm tốt, gần chậu rửa bị phồng rộp thành từng mảng, ẩm mốc đen sì. Thứ ba, bản lề không giảm chấn, đóng cửa cái rầm, vợ tôi cứ nhắc mãi mà tôi bảo “tiện, khỏi phải giữ”. Nhưng sâu bên trong, tôi biết mình đang nhìn cái tủ này bằng con mắt của một người ở trọ, không phải của người thiết kế. Khi làm cho khách hàng, tôi tỉ mẩn từng li từng tí, còn với nhà mình, tôi gạt hết mọi thứ sang một bên, viện cớ bận rộn, viện cớ để dành tiền. Nói thẳng, tôi thiết kế giỏi đấy, nhưng không đủ kiên nhẫn để áp dụng cho bản thân. Các bạn có bao giờ thấy mình như vậy không? Biết rõ nên làm gì, nhưng cứ trì hoãn mãi, đến khi nhìn lại thì đã 15 năm trôi qua.
Đêm đó tôi vẽ lại bản vẽ tủ bếp cho nhà mình, không phải cho khách
Đêm thứ Bảy đó, tôi không mở phần mềm 3D như mọi khi. Tôi lôi ra cuốn sổ tay cũ, cây bút chì 2B mua từ hồi đại học, rồi bắt đầu vẽ tay. Có cảm giác gì đó rất lạ, rất khác. Khi thiết kế cho khách, tôi luôn bị ràng buộc bởi yêu cầu của họ, bởi ngân sách, bởi xu hướng thị trường. Còn đêm nay, tôi chỉ vẽ cho mình. Tôi quyết định chọn góc mở 180 độ cho cánh tủ dù biết rằng nó sẽ chiếm nhiều diện tích khi mở hết cỡ, vì tôi thích cái cảm giác mở toang cả cánh cửa, nhìn thấy mọi thứ bên trong một cách rõ ràng. Tôi ghi chú bên lề: “chấp nhận bất tiện, vì vợ tôi thích mở cửa hết cỡ”. Tôi cũng đánh dấu vị trí chiếc ghế đẩu nhỏ đặt sát bàn đảo, chỗ tôi thường ngồi uống cà phê sáng mà vợ tôi cứ kêu vướng. Càng vẽ, tôi càng nhận ra mình đang từ bỏ rất nhiều thứ mà tôi từng tự hào là chuẩn mực. Tôi không chọn hệ tủ cao cấp nhập khẩu, tôi chọn loại ván phủ melamine chống ẩm giá tầm trung, vì tôi biết nó đủ bền và dễ thay thế. Tôi không bố trí khoang để lò vi sóng âm tủ, vì cả nhà tôi chưa ai dùng đến lò. Tôi đặt bản vẽ lên bàn, lùi lại nhìn, rồi chợt nhận ra: thiết kế cho chính mình không phải là lúc thể hiện trình độ, mà là lúc lắng nghe cơ thể và thói quen của mình. Đến 2 giờ sáng, tôi gấp cuốn sổ lại, nằm xuống giường mà trong đầu vẫn hiện lên hình ảnh cánh tủ xoay tròn của anh hàng xóm. Tôi thiếp đi lúc nào không hay, tay vẫn còn cầm cây bút chì.
Tuần sau tôi nhận lời thiết kế lại bếp cho anh hàng xóm mà không lấy phí
Sáng Chủ nhật, tôi sang nhà anh hàng xóm xin lỗi vì hôm trước ngồi lì quá lâu, rồi ngỏ ý thiết kế lại toàn bộ tủ bếp cho nhà anh, không lấy phí. Anh ấy tròn mắt, hỏi tôi có chắc không, nhà anh vừa làm xong chưa được một năm. Tôi cười, bảo tôi sẽ làm vì tôi thấy có lỗi với chính mình. Tuần đó, tôi dành ba buổi tối sang nhà anh, nhìn họ nấu ăn, để ý từng động tác rửa rau, thái thịt, lấy chén đĩa. Tôi phát hiện ra nhiều thứ tôi chưa từng nghĩ tới. Anh ấy cao 1m75 nhưng mặt bếp lại cao đúng 80 cm – với người có chiều cao đó, phải thêm 5 cm nữa mới đỡ mỏi lưng. Tôi quyết định kê chân tủ cao thêm 5 cm, chấp nhận phải đặt làm lại toàn bộ chân đế, dù tốn thêm vài triệu. Tôi cũng đảo chiều cửa mở của khoang tủ dưới chậu rửa, ban đầu họ mở sang phải, giờ đổi sang trái, vì tôi thấy vợ anh ấy thuận tay trái khi rửa bát. Còn cái kệ dưới bồn, tôi lót bằng vật liệu chống nước HDPE thay vì gỗ ép, dù giá cao hơn gần gấp đôi, nhưng tôi biết chỗ đó ẩm nhất nhà, dùng gỗ thì hỏng trong vòng hai năm. Khi nhìn thành quả hoàn thiện, anh hàng xóm cứ xuýt xoa, còn tôi thì đứng im lặng nhìn. Tôi nhận ra rằng thiết kế tốt không nằm ở mẫu mã đắt tiền, không nằm ở màu sắc theo trend, mà nằm ở cách cơ thể người ta di chuyển trong không gian đó một cách tự nhiên đến mức họ không cần nghĩ. Tôi cũng nghĩ về căn bếp cũ của mình – 15 năm, cánh tủ kêu, bản lề sắp rơi, mùi ẩm mốc thoang thoảng mỗi khi trời mưa. Tôi đã lên lịch sửa lại vào cuối tháng này, đặt trước bộ ván chống ẩm, tìm thợ mộc quen, thậm chí đã vẽ xong bản vẽ chi tiết. Nhưng đến giờ, tôi vẫn chưa dám nói với vợ. Bà ấy sẽ bảo: “Cuối cùng cũng chịu sửa à?” – câu nói mà tôi đã nghe không biết bao nhiêu lần, và lần này tôi sẽ không có lý do gì để trả lời. Các bạn có thấy quen không? Chúng ta cứ mãi thiết kế cho người khác, cho khách hàng, cho tương lai xa xôi nào đó, mà quên mất rằng cuộc sống đang diễn ra ngay trong căn bếp của chính mình. Nếu có dịp, hãy thử ngồi xuống sàn bếp nhà mình một buổi, nhìn kỹ từng góc tủ, từng bản lề, và tự hỏi: mình đã dành đủ sự quan tâm cho nơi mình nấu ăn mỗi ngày chưa? Tôi thì vừa mới bắt đầu, và tôi hy vọng câu chuyện của mình giúp các bạn nhìn lại căn bếp của mình một lần nữa.